Η καρδιά σου ξαφνικά αρχίζει να χτυπάει δυνατά και γρήγορα. Νιώθεις την ένταση και το ρυθμό της στο στήθος σου, στην κοιλιά σου και στο λαιμό σου. Κι αμέσως μετά, νιώθεις οτι δεν σου φτάνει ο αέρας. Ο λαιμός σου μοιάζει να έχει κλείσει και οι πνεύμονες αρνούνται πεισματικά να σε αφήσουν να νιώσεις οτι γεμίζουν. Και ξεκινάει το λαχάνιασμα. Έπειτα, τα πόδια σου τα αισθάνεσαι να είναι έτοιμα να σε προδώσουν. Να λυγίσουν και να μην σε κρατάνε όρθια. Προσπαθείς να καταλάβεις τι γίνεται, τι συμβαίνει, αλλα το μυαλό σου δεν προλαβαίνει να συγκεντρωθει, οι σκέψεις είναι τόσες πολλές που νιώθεις οτι δεν μπορείς να τις βάλεις σε τάξη. «Πεθαίνω; Χάνω τις αισθήσεις μου; Χάνω τα λογικά μου; Τρελαίνομαι; Τί συμβαίνει;». Κοιτάς γύρω σου και συνειδητοποιείς οτι ζαλίζεσαι, πρέπει να κρατηθείς, να καθήσεις, θα πέσεις. Το μυαλό σου μοιάζει να έχει μουδιάσει και η αντίληψή σου να έχει θολώσει. Το στομάχι σου έχει γίνει κόμπος και τα μάτια σου τα νιώθεις παράξενα, δεν βλέπεις πολύ καθαρα. Και ζεσταίνεσαι. Ιδρώνεις. Και μετά κρυώνεις. «Τι μου συμβαίνει;» αναρωτιέσαι! «Πρέπει να φύγω! Πρέπει να ξαπλώσω! Όχι, να καλέσω βοήθεια, να πάω σε νοσοκομείο!»
Αν η παραπάνω περιγραφή σας φαίνεται οικεία, τότε το πιθανότερο είναι να γνωρίζετε από πρώτο χέρι τι βιώνει κάποιος που παθαίνει κρίση πανικού, ή πιο σωστα, προσβολή πανικού. Είναι μια τρομακτική εμπειρία, που μπορεί να φοβίσει και τους πιο θαρραλέους.
Χαρακτηριστικά της προσβολής πανικού:
Η προσβολή πανικού, είναι μία κατάσταση στην οποία υπάρχει έντονος φόβος ή δυσφορία, η οποία εκδηλώνεται ξαφνικά και διαρκεί συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Στο διάστημα αυτό, αναπτύσσονται κάποια από τα παρακάτω συμπτώματα:
- αίσθημα παλμών, η καρδιά πάει να σπάσει, ταχυπαλμία
- ιδρώτας
- τρέμουλο
- αίσθημα δύσπνοιας ή πλακώματος στο στήθος, αίσθημα οτι δεν φτάνει ο αέρας
- πόνος ή δυσφορία στο στήθος
- ναυτία, τάση για εμετό, δυσφορία στην κοιλιακή χώρα
- αίσθημα ζάλης, αστάθειας ή λιποθυμίας
- αποπραγματοποίηση (αίσθημα δεν βιώνουμε τον κόσμο πραγματικά)
- αποπροσωποποίηση (αίσθημα οτι απομακρυνόμαστε από τον εαυτό μας)
- φόβος οτι χάνουμε τον έλεγχο ή τρελαινόμαστε
- φόβος ότι θα πεθάνουμε
- μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα στο σώμα
- ρίγος ή ξαφνικό αίσθημα ζέστης
Η προσβολή πανικού, κρατάει συνήθως από 5 εώς 30 λεπτά, αν και πολλές φορές δίνει την αίσθηση οτι κρατάει περισσότερο.
Τι ακριβώς συμβαίνει στην προσβολή πανικού; Τι σημαίνουν τα συμπτώματα;
Ας ξεκινήσουμε από την αρχή. Φανταστείτε οτι στο μυαλό μας, υπάρχει ένα κέντρο που λειτουργεί σαν αισθητήρας συναγερμού. Το ονομάζουμε «κέντρο ελέγχου του φόβου». Η λειτουργία του είναι συνεχής, και δεν εργάζεται συνειδητά. Η δουλειά του, είναι να παρατηρεί διαρκώς τι συμβαίνει γύρω μας και μέσα μας, χωρίς να παρεμβάλλεται στις υπόλοιπες νοητικές λειτουργίες μας, ώστε να εντοπίζει οτιδήποτε θα μπορούσε να είναι απειλητικό. Όταν λοιπόν το κέντρο ελέγχου του φόβου εντοπίσει μια «ανωμαλία» στη ροή των συμβάντων, δηλαδή μία κατάσταση που του φαίνεται επικίνδυνη, άμεσα ενεργοποιεί τον «συναγερμό» μας. Ο συναγερμός, είναι μία κατάσταση ετοιμότητας και εγρήγορσης, που μας ωθεί να εστιάσουμε στην προαναφερθείσα «ανωμαλία» και να κρίνουμε το κατα πόσο είναι απειλητική. Αν ο συναγερμός κρίνει οτι η κατάσταση είναι σοβαρή και χρειάζεται να δράσουμε, τότε το κέντρο ελέγχου του φόβου, παίρνει την «έγκριση» να προχωρήσει στην ενεργοποίηση ενός μηχανισμού που είναι έμφυτος σε όλους τους ανθρώπους και ονομάζεται «ορμή της φυγής ή πάλης». Στην ουσία, προετοιμάζει τον οργανισμό μας να τρέξει ή να παλέψει αν χρειαστεί κι αυτό το καταφέρνει με το να μεγιστοποιήσει κάποιες λειτουργίες μας, να μας κάνει πιο αποτελεσματικούς στο να τρέξουμε ή να παλέψουμε.
Βιολογικά, αυτό το κάνει με το να απελευθερώσει ορμόνες και νευροδιαβιβαστές, οι οποίοι με τη σειρά τους ειδοποιούν και τα υπόλοιπα όργανα. Έτσι, ο καρδιακός ρυθμός επιταχύνεται, ώστε να αυξήσει την παροχή οξυγόνου στους μύες μας, η αναπνοή γίνεται πιο γρήγορη ώστε να αυξηθεί η ποσότητα οξυγόνου που είναι διαθέσιμη για τις κάυσεις που κάνουν οι μυες μας. Παράλληλα, οι μεγάλες μυικές ομάδες αποκτούν τάση, έτοιμες να ανταποκριθούν σε μια ξαφνική ανάγκη, το σώμα μας προσπαθεί να διατηρήσει την ιδανική θερμοκρασία και μας κάνει να ιδρώνουμε και στο εσωτερικό μας γίνεται μια ανακατανομή των προτεραιοτήτων, έτσι μπορει να νιωσουμε ενοχλήσεις στο γαστρεντερικό μας συστημα καθώς η λειτουργία του μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Το μυαλό μας, προσπαθεί να αφοσιωθεί στο να βρεί λύσεις και να αξιολογεί διαρκώς την κατάσταση, οι αισθήσεις μας οξύνονται, η όρασή μας φαίνεται να «στενεύει» καθώς προσπαθεί να εντοπίσει τον κίνδυνο. Επίσης, μπορεί να νιώθουμε οτι χρειαζόμαστε τουαλέτα, καθως το σωμα μας θα είναι πιο αποτελεσματικό αν δεν έχει περιττό βαρος και να νιώθουμε ζάλη ή αστάθεια η οποία προέρχεται από την αλλαγή της ισορροπίας οξυγόνου – διοξειδίου του άνθρακα στον οργανισμο. Σαν συμπέρασμα, θα λέγαμε οτι αυτός ο μηχανισμός μας κάνει όσο πιο δυνατούς γίνεται, ώστε να αυξηθουν οι πιθανότητες να επιβιώσουμε σε μια επικίνδυνη κατάσταση.
Φανταστείτε να περπατάτε, και ξαφνικά να ακούσετε ένα απότομο φρενάρισμα πίσω σας. Πρίν καν συνειδητοποιήσετε τι συμβαίνει, το κέντρο ελέγχου του φόβου σας έχει ήδη προετοιμάσει να τρέξετε, να πηδήξετε αν χρειαστεί για να αποφύγετε το χτύπημα, καθώς ολη η διαδικασία ενεργοποιείται σε μερικά χιλιοστά του δευτερολέπτου. Σε αυτή την περίπτωση, η ενεργοποίηση του μηχανισμού είναι εξαιρετικά χρήσιμη και σωτήρια.
Στην περίπτωση της προσβολής πανικού όμως, το ερέθισμα που προκαλεί την αντίδραση, δεν είναι εξωτερικό και εμφανές πάντα. Έτσι δεν μπορούμε να ξέρουμε πού βρίσκεται η απειλή και πώς να αντιδράσουμε, και το μυαλό μας κάνει τρομακτικές υποθέσεις ως προς το τι συμβαίνει, στρέφοντας συνήθως την προσοχή μας στο σώμα μας και κάνοντάς μας να πιστεύουμε οτι κάτι κακό συμβαίνει. Έτσι, δεν μπορούμε να νιώσουμε οτι η απειλητική κατάσταση έχει τελειώσει, όπως με το παράδειγμα του φρεναρίσματος, με αποτέλεσμα, όταν ηρεμήσουμε πια, μας μένει η αίσθηση πως τη γλιτώσαμε «παρα τρίχα» από κάτι, το οποίο όμως δεν είμαστε σίγουροι τι ακριβώς ήταν. Και αυτή η αβεβαιότητα μπορεί να οδηγήσει σε μια μονιμοποίηση του αισθήματος απειλής. Σε άλλες περιπτώσεις, η προσβολή πανικού συμβαίνει μέσα σε συγκεκριμένες καταστάσεις ή από συγκεκριμένα ερεθίσματα, κάτι που οδηγεί συχνά σε αποφυγή αυτών των καταστάσεων ώστε να μην ξαναβιώσουμε αυτή την τρομακτική εμπειρία.
Το σημείο «κλειδί» στην κατανόηση της προσβολής πανικού, είναι το οτι πρόκειται για μια κατάσταση η οποία είναι ακίνδυνη μεν, υπερβολικά δυσάρεστη δε. Και είναι ακίνδυνη, γιατί στην ουσία δεν είναι τίποτα περισσότερο από μία εντελώς φυσιολογική έκφραση του οργανισμού μας που απλά ενεργοποιείται λόγω ενός λάθους συναγερμού. Ένα πρόβλημα, έγκειται εν μέρει στο οτι η προσβολή πανικού «μιμείται» τα συμπτώματα άλλων οργανικών παθήσεων κι αυτό μπορεί να συνεισφέρει στο άγχος που συνοδεύει την ερμηνεία που δίνουμε στην προσβολή πανικού.
Και η θεραπεία της;
Η προσβολή πανικού, δέν είναι μια κωδικοποιήσιμη διαταραχή, δηλαδή από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα. Αλλά αποτελεί συνήθως μέρος της συμπτωματολογίας άλλων διαταραχών και συμβαίνει στα πλαίσιά τους. Οι διαταραχές στις οποίες εμφανίζεται η προσβολή πανικού συνήθως, είναι οι εξής:
- Διαταραχή πανικού (Συχνές προσβολές πανικού, έντονος φόβος οτι θα ξανασυμβούν, αποφυγή καταστάσεων από φόβο του πανικού)
- Αγοραφοβία (Το άτομο φοβάται και αποφεύγει ανοιχτά μέρη ή μέρη από όπου θεωρεί δύσκολο το να φύγει)
- Ειδικές φοβίες (Φοβία για μία συγκεκριμένη κατάσταση ή αντικείμενο, π.χ. ύψος, αεροπλάνα, ασανσερ, καιρικά φαινόμενα κ.λ.π.)
- Κοινωνική φοβία (Άγχος για κοινωνικές καταστάσεις όπου έχει πολύ κόσμο ή το άτομο μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο ή να κριθεί για κάτι που θα κάνει)
- Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή (Σκέψεις που εισβάλλουν στο μυαλό, προκαλούν έντονο άγχος και γίνονται εμμονικές, καταναγκασμοί, δηλαδή τελετουργικές συμπεριφορές που στοχεύουν να μειωθεί το άγχος)
- Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (Συνεχόμενο, υπερβολικό άγχος για καθημερινά πράγματα και καταστάσεις της ζωής)
- Κατάθλιψη
Οπότε, η θεραπεία των προσβολών πανικού, περνάει μέσα από τη σωστή διάγνωση της διαταραχής στα πλαίσια της οποίας εκδηλώνονται, κάτι που συχνά περιλαμβάνει και οργανικό έλεγχο, για αποκλεισμό άλλων παθήσεων που μοιάζουν συμπτωματολογικά με τον πανικό. Το θετικό της υπόθεσης, είναι οτι όλες οι διαταραχές είναι διαχειρίσιμες και θεραπεύσιμες, αλλά κάθε μία από αυτές έχει διαφορετικό θεραπευτικό σχεδιασμό. Σύντομα, θα αναφερθούμε σε κάθε μία από τις διαταραχές ξεχωριστά, αναλύοντας τα χαρακτηριστικά τους και την θεραπεία τους.
Για οποιαδήποτε απορία μην διστασετε να επικοινωνήσετε μαζί μου.
Ιωαννης Αν. Τζικας MSc., Ψυχολογος - Ψυχοθεραπευτης 